Frank Gehry wizjoner architektury przyleciał do Łodzi

W środę będzie gościem festiwalu Plus Camerimage. To jeden z najwybitniejszych twórców współczesnej architektury. Jego kariera rozwija się nieprzerwanie już od prawie 50 lat.

Nazywany pierwszym dekonstruktywistą architektury. Pierwszym punkowym architektem. Picassem architektury. Zapoczątkował szkołę, związaną z południową Kalifornią, której przedstawiciele szukali źródła inspiracji w sztuce współczesnej i która charakteryzuje się rozbiciem bryły architektonicznej, kolażowością, zróżnicowaniem materiałów, skali i kształtu w obrębie jednego obiektu.

Uznaniem nowego kierunku w architekturze stała się wystawa "Architektura dekonstruktywistyczna" w nowojorskim Museum of Modern Art w 1988 r., w której Frank Gehry oczywiście wziął udział (a także Holender Rem Koolhaas, Irakijka Zaha Hadid, Amerykanin Peter Eisenman, urodzony w Łodzi Amerykanin Daniel Libeskind). Rok wcześniej Walker Art Center w Minneapolis w stanie Minnesota zorganizowało retrospektywę Gehry'ego, która następnie przemierzyła całą Amerykę.

Jego twórczość od początku budziła emocje - od entuzjazmu po gwałtowny sprzeciw. Zyskał międzynarodowe uznanie, a sztandarową realizacją i celem turystycznych pielgrzymek stało się Muzeum Sztuki Nowoczesnej im. Guggenheima w Bilbao. Usytuowane nad rzeką, w dawnej dzielnicy składów portowych, niemal natychmiast przekształciło podupadające Bilbao w ważne centrum sztuki, kultury i turystyki.



Muzeum Guggenheima w Bilbao:



Przepiękna rzeźbiarska forma budynku, wykonanego z hiszpańskiego piaskowca i tytanu, stała się wizytówką nowego myślenia architektonicznego, wyzwolonego z ograniczeń materiałowych i technologicznych, ze stereotypów "prostokątnego myślenia", tradycyjnej statycznej kompozycji i operowania tradycyjnymi bryłami geometrycznymi. To architektura nieliniowa, fraktalna, zbliżona do miękkich kształtów natury.

Muzeum z tytanu, meble z tektury

Specjalnością Gehry'ego stały się muzea i obiekty związane z kulturą: kalifornijskie Aerospace Museum w Santa Monica, Vitra Museum w Weil nad Renem, Weisman Art Museum Uniwersytetu Minnesota, Experience Music Project w Seattle, wydział sztuki Uniwersytetu w Toledo - Ohio, Centrum Mediów Neue Zollhof w Duesseldorfie, Sala koncertowa im. Disneya w LA. Projektuje także centra naukowe (MIT w Bostonie), biura - Nationale Nederlanden w Pradze - tzw. Tańczący Dom, Instytut Psychiatryczny w Yale, restaurację Fishdance w Kobe (Japonia). Zrealizował wielką ilość projektów prywatnych rezydencji, poczynając od własnego domu w Santa Monica, którym pod koniec lat 70. zbulwersował sąsiadów zastosowaniem i wyeksponowaniem "nieszlachetnych" materiałów takich jak siatka i blacha falista.

Sala koncertowa im. Disneya w LA:



Sławę - i to niemal z dnia na dzień - przyniosły mu meble z tektury - seria Easy Edges, zaprojektowana na przełomie lat 60. i 70., a następnie Experimental Edges - tekturowe sofy, fotele, podnóżki. Serię mebli z giętej sklejki z przełomu lat 80. i 90. zaprojektował na prośbę firmy Knoll. Do podjęcia tej serii natchnął artystę zwykły wyplatany koszyk. Szkice ujawniają pracę nad osiągnięciem takiej struktury przeplotów, aby zbędne było zastosowanie dodatkowej wzmacniającej formy i uzyskanie jak najlżejszej konstrukcji. Poprzez przeplatanie laminowanych cienkich pasków klonowego drewna Gehry osiągnął zintegrowaną strukturę siedzenia, oparcia i poręczy. W ciągu dwóch lat wyprodukowano 120 prototypów tych mebli. Projektował także lampy w kształcie ryb, a ostatnio - awangardową biżuterię dla ekskluzywnej firmy Tiffany.

Identyfikowany z Kalifornią Frank Gehry jest Kanadyjczykiem. Urodził się w Toronto 28 lutego 1929 r. w rodzinie żydowskiej. Dziadkowie ze strony matki pochodzili z Polski - wyemigrowali z Łodzi w 1908 r. W 1947 r. rodzice Gehry'ego osiedlili się w Los Angeles. Tu Gehry rozpoczął studia na Uniwersytecie Południowokalifornijskim; początkowo sztuki piękne, potem architekturę. Po roku służby wojskowej (1955-56), kiedy projektował pokoje dla rekrutów i meble dla kasyna, podjął studia urbanistyczne na uniwersytecie Harvardzkim. Spędził rok na praktyce architektonicznej w Paryżu, studiując modernistów europejskich i tradycyjną architekturę. W 1962 r. założył firmę Frank O. Gehry&Associates Inc., która działa do dziś.

Styl pracy Franka Gehry prowadzi poprzez etapy: szkicu, który jest często ledwie zarysem, ideą, rodzajem gestu. I ten gest, zainspirowany czasem sztuką, czasem przez topografię miejsca, ewoluuje - poprzez makiety - w kierunku budynku. Makiet bywa wiele, bardzo szczegółowych, zmienianych i dyskutowanych w gronie współpracowników aż do końcowej realizacji, która stanowi wierne odzwierciedlenie końcowej makiety. Równolegle pomysły wprowadzane są do komputera, gdzie rozwiązuje się problemy geometryczne, konstrukcyjne, matematyczne, technologiczne.

Program komputerowy, jakiego używa zespół Franka Gehry, to pakiet softwerowy CATIA, wymyślony dla przemysłu lotniczego. Jest to program, który symultanicznie tworzy formy w trzech wymiarach i umożliwia wszelkie konstrukcyjne obliczenia. Ponadto pozwala kontrolować proces wykonawczy, zużycie materiałów i koszty.

Budynek jak ruch w jiu-jitsu

Typowa dla Gehry'ego fragmentaryzacja obiektu przez niego samego jest określana jako dążenie do tego, by dom był jak funkcjonalna mała wioska. W tej fragmentaryzacji jest zawsze przestrzenna i wizualna ciągłość. Kontrastowość kształtów i materiałów, rzeźbiarskość bryły, używanie skośnej perspektywy to inne cechy jego stylu. W latach 70. i 80. kreatywne wykorzystywał tanie, pogardzane materiały, takie jak siatka, sklejka, pofalowana blacha, surowy beton.

Jego architekturę charakteryzują też silna kontekstualność, harmonijna relacja z miejscem poprzez skalę, kolor, choć niekoniecznie jest to tradycyjna harmonia. Gehry mawia, że czasem pojawienie się jego budynku jest jak ruch w jiu-jitsu - czerpie energię z otaczającej sytuacji.

Obiekty Gehry'ego ewoluują w stronę efektów rzeźbiarskich, dlatego zyskały sobie przydomek funkcjonalnych rzeźb. On sam podkreśla, że w architekturze poszukuje wygody, solidności i przyjemności. Dlatego zmusza klientów do współpracy i do określania potrzeb. Zróżnicowanie form jest zawsze zgodne z funkcjonalnymi żądaniami jego klientów. Jego budynki wyglądają tak, jakby budował je od środka; jakby wychodząc od wewnętrznej funkcji, manipulował otaczającą przestrzenią. W końcu cechą wyróżniającą architektury jest to, że zamyka ona przestrzeń. Przestrzeń w jego architekturze jest wieloznaczna, podzielona na fragmenty i wiecznie zmieniająca się. To język form falistych, nieregularnych, zaczerpniętych z natury. Nie bez powodu uznano go za pierwszego po Gaudim architekta tworzącego formy tak organiczne. To skraj poszukiwań architektury i nauki.